اصولا عبارت پروتز به هر قطعه یا دستگاه مصنوعی اتلاق می گردد که جایگزین عضو از دست رفته بدن می گردد مانند پروتز های دست، پا، سینه، چشم، گوش، بینی و . . . . پروتز های دندانی نیز دندانهای از دست رفته (از یک دندان تا کلیه دندان ها) را جایگزین می کند. پروتزهای دندانی به دو گروه عمده تقسیم می شود:

·         پروتز های ثابت

·         پروتزهای متحرک

آشنايی با اصطلاحات درمان پروتز  

پروتزهای ثابت

این پروتزها مانند دندان های طبیعی به نظر رسیده و جنس آنها معمولا از چینی متصل به فلز می باشد که پس از نصب قابل برداشتن نخواهند بود و نمایی مانند دندان های کاشته شده خواهند داشت. گاهی نیز تماما از چینی ساخته می شوند و می توانند تک دندان (تک واحدی) و یا چند واحدی باشند. پروتزهای ثابت شامل روکش(Crown) و پل (Bridge) می باشند :

روکش یا Crown :
که روی دندانهای به شدت تخریب شده یا عصب کشی شده قرار می گیرد تا هم قسمت های تخریب شده را بازسازی نماید و هم دندان را از خطر شکستن حفظ نماید .
نکته : دندان های اندو شده (درمان ریشه شده) چناچه قابل ترمیم نباشند ویا برای جلوگیری از شکستن آنها ،بهتر است که شوند.

پل یا Bridge :
هنگامی که یک یا چند دندان از دست رفته باشد از آن استفاده می گردد طبیعی است که برای استقرار این پل وجود حداقل دو پایه سالم و مستحکم در طرفین آن ضروری می باشد. دندان های طرفین ناحیه بی دندانی نقش پایه ها را به عهده دارد و قسمت میانی پل هم نقش دندان های جایگزین شده را به عهده دارد.

پروتز های متحرک :

پروتز های متحرک به دو گروه عمده تقسیم می شوند :

·         پروتز های پارسیل (پلاک پارسیل)

·         پروتزهای کامل (دست دندان )  

 پروتزهای متحرک پارسيل :

هنگامی که تعداد زیادی از دندان ها از دست رفته باشد و یا دندان های پایه ضعیف باشند و یا به دلیل دیگری مانند مسایل مالی و ... نتوان از پروتز های ثابت استفاده نمود از پلاک های پارسیل استفاده می شود . این پلاک ها شامل یک اسکلت فلزی و یک قسمت اکریلی (لثه مصنوعی) می باشدکه دندان ها روی آن قرار می گیرند. در برخی از بیماران قبل از گذاشتن پلاک پارسیل روکش کردن بعضی ار دندان ها الزامی است.

پروتزهای کامل :
یا دست دندان که تقریبا همگی با آن آشنایی دارند این پروتز ها معمولا از یک قسمت اکریلی یا لثه مصنوعی تشکیل می گردد که دندان ها روی آن مستقر می گردد دندان ها نیز معمولا از جنس آکرلیک می باشند. قسمت لثه ای می تواند شفاف و یا صورتی رنگ باشد.

نکات قابل توجه:

1.      خالی ماندن محل دندان کشیده شده برای مدت طولانی باعث حرکت کردن دندانهای مقابل و طرفی به سمت محل بی دندان می گردد این حالت منجر به اختلال در عمل جویدن شده انجام درمانهای پروتز را دشوار و یا غیر ممکن می سازد لذا لازم است دندان های کشیده شده حتما جایگزین گردند .
 2.      ساخت پروتز ها نیازمند مصرف مواد مختلف و به کارگیری وسایل کلینیکی و لابراتواری متعددی بوده و طی چند مرحله انجام می شود و لذا مستلزم مراجعه مرتب و مداوم بیمار می باشد مثلا برای تهیه یک روکش ساده بیمار باید چهار تا پنج مرحله مراجعه نماید (در پروتزهای تخصصی درمان یک جلسه ای وجود ندارد). قبلا از تهیه پروتز ممکن است دندان ها نیاز به درمانهای ریشه و لثه (اندو – پریو) داشته باشند که در این صورت انجام آنها الزامی خواهد بود .
 3.      دندانهایی که تاج آن ها به کلی تخریب شده به گونه ای که فقط ریشه دندان باقی مانده و یا دیواره های باقیمانده خیلی ضعیف باشند با تدابیری مانند قرار دادن پین در داخل کانالهای دندان و یا تهیه تاج فلزی یاکامپوزیتی (Post & Core ) قابل بازسازی می باشند.
4.      یک درمان پروتز غیر علمی و نادرست باعث التهاب و تحلیل لثه، لق شدن دندان های پایه، پوسیدگی شدید در زیر روکش ها ،آسیب دیدن دندان های مقابل و مجاور و عدم کارایی برای بیمار می شود. بسیاری از درمانهای پروتزی شامل تکرار و یا تعویض پروتزهای غلط تهیه شده توسط افراد غیر مسئول (یا کسانی که مهارت یا دقت کافی ندارند ) می باشد.
این افراد ممکن است درمانهای شما را در یک یا دو جلسه با هزینه نسبتا اندکی انجام دهند ولی مطمئنا در آینده نزدیک مشکلات عدیده ای برای شما بوجود خواهند آورد که با صرف وقت و هزینه بسیار نیز جبران آن بعضا غیر ممکن است لذا از مراجعه به افرادی که دارای دانش و تخصص دندانپزشکی نیستند و یا دقت کافی ندارند به شدت خودداری کنید .
 اغلب بیماران از تراشیده شدن دندان برای گذاشتن روکش یا بریج ذهنیت بدی دارند و با اکراه و انکار واکنش نشان می دهند که این مربوط به درمانهای غلط و نا مناسبی است که افراد غیر مسئول و یا ناآگاه برای آنان و یا دوستانشان انجام داده اند.
تراش صحیح و علمی دندان ها اگر توسط افراد متخصص و یا دندانپزشک کارآزموده انجام گیرد هرگز سبب آسیب جدی دندان نمی شود. به هر حال در صورتی که امکان جایگزینی دندان از دست رفته با ایمپلنت وجود داشته باشد استفاده از ایمپلنت به تهیه بریج ارجحیت دارد. تهیه یک پروتز صحیح از هر نوع که باشد نیازمند حدود سی مرحله کلینیکی و لابراتواری می باشد که شما فقط چند مرحله از آن را مشاهده می کنید. چنانچه در هر یک از مراحل خطایی ناخواسته بروز کند پروتز نهایی مشکل داشته و بعضا غیر قابل استفاده شده و نیاز به تجدید خواهد داشت. بنابراین به خاطر داشته باشید که درمان های صحیح پروتزی ممکن است چندین و چند مرحله به طول بیانجامد. برای اینکه درمانهای پروتز شما کارایی مناسب و طول عمر قابل قبولی داشته باشند و نیز برای حفظ سلامتی دندان های باقیمانده حتماباید بهداشت دهان و دندان خود را بیش از پیش رعایت کنید. بعضی از مردم گمان می کنند که چون دندانهایشان روکش شده و یا دندان مصنوعی دارند دیگر رعایت بهداشت دهان ضرورتی ندارد و دندان ها خراب نمی شوند در حالی که دندان های روکش شده و دندان های جایگزین شده با پروتز بیشتر از دندان های طبیعی آسیب پذیر بوده و نیازمند رسیدگی و مراقبت هستند. پر هزینه ترین درمان های دندانپزشکی درمانهای پروتزی میباشند لذا سعی کنید که دندانهایتان را از دست ندهیدو حتما قبل از درمان در انتخاب پزشک معالج دقت نمائید.